Aba Houthis bahagaritse ibitero vy'ubwato bw'abacuruzi bwo mu kiyaga gitukura, ingorane z'ubwato zimaze imyaka 2 zihagaze
Abagarariji b’aba Houthi bo muri Yemen bamenyesheje ku mugaragaro kw’igenekerezo rya 12 Ugushyingo 2025, ko bahagaritse ibikorwa vyo mu kiyaga vyari bigamije Isirayeli, kandi ko bazokuraho amabarabara yari ku vyambu vya Isirayeli, ivyo bikaba ari iherezo ry’ingorane z’ubwato mu kiyaga Gitukura zimaze imyaka hafi ibiri, zikaba zahungabanije ubudandaji buhambaye kw’isi yose.
Iryo tegeko rije inyuma y’aho aba Houthis bamenyesheje mbere. Ku wa 12 Gitugutu, umwe mu bagize ibiro vya politike vy’uwo mugwi yavuze ko bazohagarika ibitero ku mato ya Isirayeli-afitaniye isano n’ikiyaga Gitukura iyo Isirayeli yubahirije amasezerano yo guhagarika intambara yo muri Gaza. Ku wa 9 Ugushyingo, aba Houthis baragabishije ko bazosubira gutera iyo guhagarika intambara gusenyuka. Ariko rero, uwo mugwi washimikiye ko hariho ivyangombwa: "Turiko turakurikiranira hafi ibiriko biraba kandi tumenyesha ko umwansi niyasubira gutera Gaza, tuzosubira mu bikorwa vyacu vya gisirikare imbere cane mu gihugu c'abasiyoni, kandi tuzosubira guhagarika ubugenzi bwa Isirayeli mu kiyaga Gitukura n'ikiyaga c'Abarabu."
Ico kibazo c’imyaka ibiri-catumye habaho ibihombo vyinshi. Amakuru ya bose yerekana ko ubwato bw’ubudandaji burenga 100 bwaca mu kiyaga Gitukura bwatewe, 4 burarohama, abandi benshi baranyagwa, bituma n’imiburiburi abasare 8-9 bapfa. Imbere y’uko iyo ngorane iba, ibicuruzwa bifise agaciro ka miliyaridi imwe y’amadolari vyarajabuka ikiyaga Gitukura buri mwaka-imwe mu nzira zihambaye cane z’ubudandaji bwo mu kiyaga kw’isi. Ibitero vy’aba Houthis vyatumye amashirahamwe akomeye y’ubwato nka Maersk na MSC ahindura inzira aciye mu Cape of Good Hope, ivyongera imisi 5-7 ku bihe vyo guca mu bwato, bituma n’ibiciro vy’ibicuruzwa vyiyongera ku rugero rwa 20%-30% ku nzira zo mu Buseruko bwo Hagati, n’ubukene bukomeye bw’ibibanza vyo mu bwato.
Inganda zikora ubwato zarishuye n’icizigiro n’ukwiyubara. Ubwato bwa CMA CGM bufise ibikoresho 17.859 TEU bwaciye neza mu mugende wa Suez kw’igenekerezo rya 25 Gitugutu, buba ubwato bwa mbere bunini bw’ibikoresho 18.000 TEU-busubira mu nzira mu myaka ibiri-ikigeragezo nyamukuru c’umutekano wo mu kiyaga Gitukura. Ariko rero, amashirahamwe menshi aguma ari ubwenge. Umuhinga mu vy’umutekano wo mu kiyaga Martin Kelly yavuze ati: “Kuva ku wa 11 Ugushyingo, ingorane z’ibitero vy’aba Houthi ku bwato bwo mu kiyaga Gitukura, mu Kiyaga ca Aden, no mu karere kagutse zagabanutse cane. Amashirahamwe nka Wallenius Wilhelmsen na Tailwind Shipping Lines yaracereje gusubira mu nzira zo mu kiyaga Gitukura, ashimika ku nkenerwa yo gusuzuma neza ukuntu iyo nzira yo guhagarika intambara izomara mu mezi ari imbere, harimwo n’ingendo zo kugerageza.
Ibiciro vy’ibicuruzwa ntibishobora gusubira ku rugero rwavyo imbere y’ikiza kubera ubwishingizi bw’intambara bwongerekanye be n’amasezerano y’uguhindura inzira y’igihe kirekire-yashizweko umukono n’abatwara ibicuruzwa bamwebamwe. Mu buryo bubabaje, uguhagarika kw’aba Houthis bishingiye ku guhagarika intambara muri Gaza-bisobanura ko umutekano w’ubwato bwo mu kiyaga Gitukura ushingiye ku gushikama kw’ingingo ya Isirayeli ku bijanye na Gaza. Ugukomera kw’ivyo gusubira mu buryo busanzwe biracari bitaramenyekana, bifitaniye isano cane n’iterambere ry’akarere ka Gaza.


